Metabool syndroom: symptomen, oorzaken, diagnose en behandeling
Het metabool syndroom is een verzameling van aandoeningen die samen voorkomen en het risico op ernstige medische problemen verhogen, waaronder hart- en vaatziekten, diabetes type 2, beroerte en orgaanschade.
Het staat ook bekend als syndroom X, insulineresistentiesyndroom of dysmetabolisch syndroom.
Mensen met het metabool syndroom hebben vaak overgewicht rond de buik, wat soms wordt omschreven als een appelvormig lichaam. Buikvet wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op insulineresistentie en andere stofwisselingsproblemen.
Het metabool syndroom is geen afzonderlijke ziekte. Het omvat daarentegen verschillende risicofactoren die het vermogen van het lichaam om de bloedsuikerspiegel, het cholesterolgehalte en de bloeddruk te reguleren, kunnen beïnvloeden.
Vroegtijdige herkenning is belangrijk, omdat veranderingen in levensstijl en de juiste medische behandeling kunnen helpen deze risicofactoren te verbeteren en het risico op complicaties op de lange termijn te verminderen.
Wat zijn de criteria voor het metabool syndroom?
De diagnose metabool syndroom kan worden gesteld wanneer iemand ten minste drie van de volgende vijf risicofactoren vertoont:
1. Overmatig buikvet
Overtollig vet rond de buik is een belangrijke risicofactor.
De in de criteria genoemde drempelwaarden voor de tailleomtrek zijn:
Meer dan 40 inch bij mannen.
Meer dan 35 inch bij vrouwen.
2. Hoge triglyceriden
Triglyceriden zijn een soort vet dat in het bloed voorkomt.
Een triglyceridengehalte van 150 mg/dL of hoger is een van de criteria voor het metabool syndroom.
3. Laag HDL-cholesterol
HDL staat algemeen bekend als 'goed cholesterol', omdat het helpt overtollig cholesterol uit de bloedbaan te verwijderen.
Een laag HDL-cholesterolgehalte wordt gedefinieerd als:
Minder dan 40 mg/dL bij mannen.
Minder dan 50 mg/dL bij vrouwen.
4. Verhoogde bloedsuikerspiegel
Een nuchtere bloedglucosespiegel van 100 mg/dL of hoger is een ander criterium.
Nuchtere bloedglucosewaarden tussen 100 en 125 mg/dL kunnen wijzen op prediabetes, terwijl waarden van 126 mg/dL of hoger kunnen duiden op diabetes en een passende medische beoordeling en bevestiging vereisen.
5. Hoge bloeddruk
Hoge bloeddruk wordt in deze criteria gedefinieerd als:
Een systolische bloeddruk van 130 mmHg of hoger.
Een diastolische bloeddruk van 85 mmHg of hoger.
Als ten minste drie van deze vijf risicofactoren aanwezig zijn, wordt voldaan aan de criteria voor het metabool syndroom.
Elke risicofactor kan op zichzelf het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en een beroerte verhogen. Wanneer meerdere risicofactoren samen voorkomen, neemt het totale risico aanzienlijk toe.
Een diagnose van het metabool syndroom moet worden beschouwd als een belangrijk waarschuwingssignaal dat aanpassingen in de levensstijl en medische zorg nodig kunnen zijn.
Wat zijn de symptomen van het metabool syndroom?
Het metabool syndroom veroorzaakt vaak geen specifieke symptomen, vooral niet in de vroege stadia.
Sommige mensen weten misschien niet dat ze het hebben, totdat routinematige bloedonderzoeken of bloeddrukmetingen afwijkende resultaten aan het licht brengen.
Een mogelijk zichtbaar teken is een grotere tailleomvang of een appelvormig lichaam.
De symptomen kunnen ook afhangen van welke van de vijf metabole risicofactoren aanwezig zijn.
Tekenen die verband houden met een hoge bloedsuikerspiegel
Als de bloedglucosespiegels stijgen, kunnen de volgende symptomen optreden:
Een donkere verkleuring van de huid in de oksels of aan de achterkant en zijkanten van de nek, ook wel acanthosis nigricans genoemd.
Wazig zicht.
Verhoogde dorst, ook wel polydipsie genoemd.
Vaker moeten plassen, vooral 's nachts.
Vermoeidheid of ongewone uitputting.
Hoge bloeddruk, verhoogde triglyceriden en een laag HDL-cholesterolgehalte veroorzaken meestal geen merkbare symptomen.
Daarom zijn regelmatige medische controles en bloedonderzoeken belangrijk.
Wat veroorzaakt het metabool syndroom?
Het metabool syndroom hangt nauw samen met overgewicht, buikvet en een gebrek aan lichaamsbeweging.
Een van de belangrijkste onderliggende factoren is insulineresistentie.
Wat is insulineresistentie?
Insulineresistentie treedt op wanneer cellen in de spieren, het vetweefsel en de lever niet goed reageren op insuline.
Insuline helpt normaal gesproken glucose vanuit de bloedbaan naar de cellen te transporteren, waar het als energiebron kan worden gebruikt.
Wanneer cellen resistent worden tegen insuline:
komt glucose niet meer zo effectief de cellen binnen.
produceert de alvleesklier meer insuline om dit te compenseren.
kan het insulinegehalte stijgen.
De bloedglucosespiegel kan uiteindelijk stijgen.
Een aanhoudend hoge bloedglucosespiegel kan leiden tot diabetes type 2.
Insulineresistentie wordt beïnvloed door een combinatie van genetische factoren en levensstijlfactoren, waaronder voeding en lichaamsbeweging.
Risicofactoren voor het metabool syndroom
Verschillende factoren kunnen de kans op het ontwikkelen van het metabool syndroom vergroten.
Deze zijn onder meer:
Leeftijd: Het risico neemt over het algemeen toe naarmate mensen ouder worden.
Voeding met veel verzadigde vetten: Het eten van te veel voedingsmiddelen met veel ongezonde vetten kan bijdragen aan stofwisselingsproblemen.
Etnische afkomst: Het risico kan variëren tussen verschillende etnische groepen.
Gebrek aan lichaamsbeweging: Een zittende levensstijl kan bijdragen aan insulineresistentie en overgewicht.
Roken: Tabaksgebruik kan een negatieve invloed hebben op de cardiovasculaire en metabolische gezondheid.
Alcoholgebruik: Overmatig alcoholgebruik kan bijdragen aan verhoogde triglyceridenwaarden en andere stofwisselingsproblemen.
Het hebben van één of meer risicofactoren betekent niet automatisch dat u het metabool syndroom heeft.
Complicaties van het metabool syndroom
Het metabool syndroom kan het risico op verschillende ernstige aandoeningen verhogen, vooral wanneer de afzonderlijke risicofactoren niet adequaat worden aangepakt.
Mogelijke complicaties zijn onder meer:
Atherosclerose, oftewel de opbouw van plaque in de slagaders.
Diabetes type 2.
Hartaanval.
Nierziekte.
Hersenslag.
Niet-alcoholische leververvetting.
Perifere arteriële aandoening.
Hart- en vaatziekten.
Trombo-embolische aandoening, waarbij bloedstolsels betrokken zijn.
Langdurige ontsteking en problemen met de regulering van het immuunsysteem.
Erectiestoornissen.
Zwangerschapscomplicaties, waaronder pre-eclampsie, eclampsie en zwangerschapsdiabetes.
Complicaties gerelateerd aan diabetes
Als het metabool syndroom zich ontwikkelt tot diabetes type 2, kunnen er extra complicaties optreden.
Deze kunnen onder meer zijn:
Diabetische retinopathie: schade aan de bloedvaten in de ogen.
Diabetische neuropathie: zenuwbeschadiging die gevoelloosheid, tintelingen of pijn kan veroorzaken.
Nierziekte: schade aan de nieren als gevolg van langdurig hoge bloedglucosewaarden.
Amputatie van ledematen: In ernstige gevallen kunnen complicaties zoals een slechte doorbloeding, infecties en niet-genezende wonden leiden tot amputatie.
Door metabole risicofactoren in een vroeg stadium aan te pakken, kan de kans op deze complicaties worden verkleind.
Hoe wordt het metabool syndroom gediagnosticeerd?
Een zorgverlener kan het metabool syndroom vaststellen door de tailleomtrek, bloeddruk, bloedglucose en cholesterolwaarden te beoordelen.
De diagnose wordt over het algemeen gesteld op basis van het feit of iemand aan ten minste drie van de vijf diagnostische criteria voldoet.
Veelvoorkomende onderzoeken zijn onder meer:
Meting van de tailleomtrek: hiermee wordt het buikvet beoordeeld.
Triglyceridentest: meet het triglyceridengehalte in het bloed.
HDL-cholesteroltest: meet het gehalte aan 'goed' cholesterol.
Nuchtere bloedglucosetest: controleert de bloedsuikerspiegel na een periode van vasten.
Bloeddrukmeting: controleert de systolische en diastolische bloeddruk.
Afhankelijk van de medische voorgeschiedenis en andere gezondheidsproblemen van de patiënt kunnen aanvullende onderzoeken worden aanbevolen.
Regelmatige screening is met name belangrijk voor mensen met overgewicht rond de buik, een familiegeschiedenis van diabetes type 2 of andere metabole risicofactoren.
Beheer en behandeling van het metabool syndroom
Het metabool syndroom kan vaak worden verbeterd door veranderingen in de levensstijl en passende medische behandeling.
De belangrijkste doelstellingen van de behandeling zijn:
Het risico op hart- en vaatziekten verminderen.
De regulering van de bloedglucose te verbeteren.
Verlagen van verhoogde triglyceriden.
De cholesterolwaarden te verbeteren.
Hoge bloeddruk onder controle houden.
Verminder het risico op het ontwikkelen van diabetes type 2.
Behandelplannen zijn afhankelijk van de individuele risicofactoren en de algehele medische toestand van de persoon.
Aanpassingen in de levensstijl
Veranderingen in de levensstijl vormen een belangrijk onderdeel van de aanpak van het metabool syndroom.
1. Eet hartgezonde voeding
Een evenwichtige voeding kan helpen bij het verbeteren van de cholesterolwaarden, de regulering van de bloedglucose en de algehele cardiovasculaire gezondheid.
Kies vooral voor voedzame voedingsmiddelen, zoals:
Groenten en fruit.
Volkorenproducten.
Bonen en peulvruchten.
Noten en zaden.
Vis en andere gezonde eiwitbronnen.
Voedingsmiddelen die gezonde vetten bevatten.
Het beperken van voedingsmiddelen met veel verzadigde vetten, toegevoegde suikers en te veel natrium kan ook helpen om de stofwisseling te verbeteren.
2. Een gezond gewicht bereiken en behouden
Overtollig buikvet hangt nauw samen met insulineresistentie en het metabool syndroom.
Geleidelijk en duurzaam gewichtsverlies kan helpen bij het verbeteren van de bloeddruk, de bloedglucose en het cholesterolgehalte.
3. Regelmatig bewegen
Lichamelijke activiteit helpt het lichaam glucose effectiever te gebruiken en kan de insulinegevoeligheid verbeteren.
Geschikte activiteiten zijn onder andere:
Wandelen.
Fietsen.
Zwemmen.
Aërobe training.
Krachttraining.
Een combinatie van aërobe activiteit en krachttraining kan bijdragen aan een betere stofwisseling.
4. Vermijd of stop met roken
Roken kan de bloedvaten beschadigen en het risico op hart- en vaatziekten verhogen.
Stoppen met roken is een belangrijke stap om gezondheidsrisico’s op de lange termijn te verminderen.
5. Ga goed om met stress
Aanhoudende stress kan een negatieve invloed hebben op de slaap, eetgewoonten en de algemene gezondheid.
Ontspanningsoefeningen en gezonde dagelijkse routines kunnen helpen bij het omgaan met stress.
6. Zorg voor een goede nachtrust
Een goede nachtrust is belangrijk voor de regulering van de stofwisseling en de algehele gezondheid.
Het aanhouden van een vast slaapschema en het aanpakken van slaapstoornissen kunnen bijdragen aan een betere stofwisseling.
Medicijnen voor het metabool syndroom
Er is geen enkel medicijn dat alle aspecten van het metabool syndroom behandelt.
In plaats daarvan kunnen zorgverleners medicijnen voorschrijven om individuele aandoeningen te behandelen, zoals een hoog cholesterolgehalte, hoge bloeddruk of diabetes type 2.
Welk medicijn wordt gekozen, hangt af van de medische toestand van de patiënt, de laboratoriumresultaten en de medische geschiedenis.
Cholesterolverlagende medicijnen
Cholesterolverlagende medicijnen kunnen worden voorgeschreven om een verhoogd LDL-cholesterolgehalte te verlagen en, in sommige gevallen, hoge triglyceridenwaarden onder controle te houden.
Voorbeelden hiervan zijn:
Atorvastatine.
Rosuvastatine.
Ezetimibe.
Simvastatine.
Fluvastatine.
Omega-3-vetzuurpreparaten, zoals Omacor.
Hoe werken statines?
Statines zijn geneesmiddelen die worden gebruikt om het LDL-cholesterol te verlagen, dat kan bijdragen aan de vorming van plaque in de slagaders.
Ze werken door een enzym genaamd HMG-CoA-reductase te blokkeren, dat de lever nodig heeft om cholesterol aan te maken.
Dit vermindert de cholesterolproductie en helpt het lichaam meer LDL-cholesterol uit de bloedbaan te verwijderen.
Het verlagen van het LDL-cholesterolgehalte kan bij geschikte patiënten het risico op een hartaanval en een beroerte helpen verminderen.
Mogelijke bijwerkingen van cholesterolverlagende medicijnen
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
Spierpijn of spierbeschadiging.
Verhoogde leverenzymwaarden.
Bij sommige mensen kunnen er klachten optreden die verband houden met het geheugen of verwarring.
Ernstige spierklachten of ongebruikelijke bijwerkingen moeten door een zorgverlener worden beoordeeld.
Geneesmiddelen tegen hoge bloeddruk
Hoge bloeddruk is een van de belangrijkste risicofactoren die verband houden met het metabool syndroom.
Er kunnen verschillende groepen geneesmiddelen worden gebruikt om de bloeddruk onder controle te houden en de belasting van het hart en de bloedvaten te verminderen.
Calciumantagonisten
Voorbeelden hiervan zijn:
Amlodipine.
Lercanidipine.
Deze medicijnen blokkeren de calciumkanalen in de wanden van de bloedvaten, waardoor de bloedvaten zich kunnen ontspannen en verwijden.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
Gezwollen enkels.
Hoofdpijn.
Duizeligheid.
Blozen.
Angiotensinereceptorblokkers (ARB's)
Voorbeelden hiervan zijn:
Candesartan.
Irbesartan.
Valsartan.
Losartan.
Telmisartan.
ARB's blokkeren de werking van angiotensine II, een stof die ervoor zorgt dat bloedvaten vernauwen.
Dit helpt de bloedvaten te ontspannen en verlaagt de bloeddruk.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer duizeligheid en lage bloeddruk.
Angiotensineconverterende-enzymremmers (ACE-remmers)
Voorbeelden hiervan zijn:
Enalapril.
Ramipril.
Lisinopril.
Captopril.
Perindopril.
ACE-remmers verminderen de activiteit van het angiotensine-converterend enzym, waardoor de bloedvaten zich ontspannen en de bloeddruk daalt.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer:
Droge hoest.
Duizeligheid.
Bètablokkers
Voorbeelden hiervan zijn:
Atenolol.
Bisoprolol.
Nebivolol.
Propranolol.
Carvedilol.
Bètablokkers verminderen de effecten van bèta-adrenerge stimulatie, waardoor de hartslag en de bloeddruk dalen.
Nebivolol kan ook de afgifte van stikstofmonoxide verhogen, waardoor de bloedvaten zich ontspannen.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer:
Hoofdpijn.
Duizeligheid.
Vermoeidheid.
Trage hartslag.
Koude handen of voeten.
Thiazidediuretica
Voorbeelden hiervan zijn:
Hydrochloorthiazide.
Chlortalidon.
Indapamide.
Deze medicijnen helpen de nieren natrium en water via de urine af te voeren, waardoor het bloedvolume afneemt en de bloeddruk daalt.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
Vaak moeten plassen.
Duizeligheid.
Lage kaliumspiegels.
Uitdroging.
Kaliumsparende diuretica
Een voorbeeld hiervan is spironolacton.
Het werkt door aldosteron te blokkeren, een hormoon dat zout- en waterretentie bevordert.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer:
Vaker moeten plassen.
Duizeligheid.
Gevoeligheid van de borsten.
Lusdiuretica
Voorbeelden hiervan zijn:
Furosemide.
Torsemide.
Deze geneesmiddelen werken in op de nieren om de afvoer van vocht en elektrolyten te bevorderen.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
Vaker moeten plassen.
Uitdroging.
Duizeligheid.
Lage bloeddruk.
Centraal werkende bloeddrukverlagende medicijnen
Deze medicijnen verminderen overmatige zenuwsignalen vanuit de hersenen die ervoor kunnen zorgen dat bloedvaten samentrekken en de bloeddruk stijgt.
Door de activiteit van het sympathische zenuwstelsel te verminderen, helpen ze de bloedvaten te ontspannen.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer:
Trage hartslag.
Lage bloeddruk.
Duizeligheid bij het opstaan.
Flauwvallen.
Oorsuizen.
Nekpijn.
Zwelling of oedeem.
Angst of nervositeit.
Ernstige symptomen, waaronder ernstige flauwvallen, een zeer trage hartslag, ernstig lage bloeddruk, zwelling van het gezicht of de keel en ademhalingsmoeilijkheden, vereisen onmiddellijke medische hulp.
Combinatiegeneesmiddelen tegen hoge bloeddruk
Sommige geneesmiddelen bevatten meer dan één werkzame stof om de bloeddruk onder controle te houden.
Voorbeelden hiervan zijn:
Atacand Plus.
Co-Diovan.
Exforge.
Triplixam.
De werkzame stoffen verschillen per product en de juiste combinatie moet worden gekozen door een zorgverlener.
Orale diabetesmedicijnen
Als iemand met het metabool syndroom diabetes type 2 ontwikkelt, kan een zorgverlener medicatie voorschrijven om de bloedglucosespiegels onder controle te houden.
Veelvoorkomende medicatiegroepen zijn onder meer:
Metformine
Metformine is een oraal medicijn dat vaak wordt gebruikt voor de behandeling van diabetes type 2.
Het werkt door:
De glucoseproductie in de lever te verminderen.
de insulinegevoeligheid in de lichaamsweefsels te verbeteren.
De opname van glucose uit de darmen vermindert.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
Misselijkheid.
Diarree.
Buikklachten.
Verlies van eetlust.
Sulfonylureumderivaten
Voorbeelden hiervan zijn:
Glimepiride.
Gliclazide.
Deze medicijnen helpen de bloedglucose te verlagen door de bètacellen in de alvleesklier te stimuleren om meer insuline af te geven.
Ze kunnen worden voorgeschreven wanneer een dieet en lichaamsbeweging niet voldoende zijn om de bloedglucose onder controle te houden.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
Hypoglykemie, oftewel een lage bloedsuikerspiegel.
Duizeligheid.
Misselijkheid.
Hoofdpijn.
SGLT2-remmers
Voorbeelden hiervan zijn:
Empagliflozine.
Canagliflozine.
Deze medicijnen blokkeren het SGLT2-eiwit in de nieren, waardoor de reabsorptie van glucose wordt verminderd en de hoeveelheid glucose die via de urine wordt uitgescheiden toeneemt.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
Vaker moeten plassen.
Urineweginfecties.
Duizeligheid.
Uitdroging.
DPP-4-remmers
Voorbeelden hiervan zijn:
Linagliptine.
Sitagliptine.
Vildagliptine.
Deze geneesmiddelen remmen het DPP-4-enzym, waardoor de activiteit van de incretinehormonen toeneemt.
Deze hormonen helpen de afgifte van insuline te stimuleren wanneer de bloedglucose verhoogd is en kunnen de glucoseproductie in de lever verminderen.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer:
Nasofaryngitis of verkoudheidsachtige symptomen.
Hoest.
De keuze van diabetesmedicatie hangt af van de glucosespiegels van de patiënt, de nierfunctie, andere medische aandoeningen en het algehele behandelplan.
Hoe kan het metabool syndroom worden voorkomen?
Sommige risicofactoren, zoals genetische aanleg en veroudering, kunnen niet worden veranderd.
Veel veranderingen in de levensstijl die helpen bij het beheersen van het metabool syndroom, kunnen echter ook het risico op het ontwikkelen ervan helpen verminderen.
Belangrijke preventiestrategieën zijn onder meer:
Een gezond gewicht behouden.
Een evenwichtig, hartgezond dieet volgen.
Regelmatig sporten.
Niet roken.
Beperking van alcoholgebruik.
Omgaan met stress.
Zorg voor voldoende en goede slaap.
De bloeddruk, het cholesterolgehalte en de bloedglucose in de gaten houden.
Regelmatige medische controles ondergaan.
Vroegtijdig ingrijpen kan het risico op het metabool syndroom en daarmee samenhangende gezondheidscomplicaties helpen verminderen.
Belangrijke informatie
DokterForYou verkoopt geen medicijnen.
De medicijnen die in dit artikel worden genoemd, zijn voorbeelden van behandelingen die zorgverleners kunnen overwegen, afhankelijk van de medische toestand, de symptomen en de medische geschiedenis van de patiënt.
Het starten, stoppen of aanpassen van medicatie mag alleen plaatsvinden onder begeleiding van een gekwalificeerde zorgverlener.
Afsluitende gedachten
Het metabool syndroom is een verzameling van vijf belangrijke risicofactoren die de kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten, insulineresistentie, diabetes type 2 en een beroerte kunnen vergroten.
Hoewel het mogelijk geen merkbare symptomen veroorzaakt, kan een vroege diagnose helpen gezondheidsrisico’s te identificeren voordat er ernstige complicaties ontstaan.
Gewichtsbeheersing, regelmatige lichaamsbeweging, een evenwichtige voeding, betere slaap en passende medische behandeling kunnen helpen de metabole gezondheid te verbeteren en de risico’s op de lange termijn te verminderen.
Als u meerdere metabole risicofactoren heeft, raadpleeg dan een zorgverlener om uw bloeddruk, cholesterol, bloedglucose en tailleomvang te bespreken.
Een persoonlijk, medisch begeleid plan kan u helpen het metabool syndroom onder controle te houden en uw gezondheid op de lange termijn te beschermen.


