Hoge bloeddruk: symptomen, oorzaken, diagnose en behandeling
Hypertensie, ook wel hoge bloeddruk genoemd, is een veelvoorkomende aandoening waarbij de druk van het bloed tegen de wanden van de slagaders voortdurend te hoog is.
Wanneer de bloeddruk stijgt, moet het hart harder werken om bloed door het lichaam te pompen. Na verloop van tijd kan deze extra druk schade toebrengen aan de slagaders, het hart, de nieren en andere organen.
Hypertensie ontwikkelt zich vaak zonder merkbare symptomen, en wordt daarom ook wel de ‘stille moordenaar’ genoemd. Regelmatige bloeddrukcontroles zijn belangrijk, omdat een vroege diagnose en de juiste behandeling het risico op ernstige complicaties, zoals hartaanvallen en beroertes, kunnen helpen verminderen.
Wat is hypertensie?
Bloeddruk is de kracht die het circulerende bloed uitoefent op de wanden van de slagaders.
Wanneer slagaders vernauwd of minder soepel worden, neemt de weerstand tegen de bloedstroom toe, waardoor de bloeddruk kan stijgen.
Gezondheidszorgprofessionals meten de bloeddruk in millimeter kwik (mmHg). Een bloeddrukmeting bestaat uit twee getallen:
Systolische bloeddruk: het bovenste getal, dat de druk in uw slagaders meet wanneer uw hart klopt.
Diastolische bloeddruk: het onderste getal, dat de druk in uw slagaders meet tussen twee hartslagen in.
De in dit artikel gehanteerde referentiedrempel definieert hypertensie als:
Een systolische bloeddruk van 140 mmHg of hoger.
Een diastolische bloeddruk van 90 mmHg of hoger.
De bloeddruk blijft niet de hele dag hetzelfde. Deze kan variëren afhankelijk van lichamelijke activiteit, emotionele stress, lichaamshouding, medicatie en leeftijd.
Zo kan de bloeddruk bijvoorbeeld stijgen tijdens het sporten of bij opwinding en dalen wanneer u rust.
Soorten hypertensie
Hypertensie kan worden ingedeeld in verschillende soorten, afhankelijk van de oorzaak en het patroon van de bloeddrukwaarden.
1. Primaire hypertensie
Primaire hypertensie, ook wel essentiële hypertensie genoemd, ontwikkelt zich geleidelijk en heeft geen enkele aanwijsbare onderliggende oorzaak.
Factoren zoals genetische aanleg, familiegeschiedenis en veroudering kunnen bijdragen aan de ontwikkeling ervan.
2. Secundaire hypertensie
Secundaire hypertensie treedt op wanneer hoge bloeddruk wordt veroorzaakt door een aanwijsbare medische aandoening, medicatie of een bepaalde stof.
Mogelijke factoren die hieraan bijdragen zijn onder meer nieraandoeningen, hormonale stoornissen en bepaalde medicijnen.
3. Witte-jassenhypertensie
Witte-jassenhypertensie treedt op wanneer de bloeddrukwaarden hoger zijn in een medische omgeving, maar normaal zijn wanneer deze thuis of in andere alledaagse omgevingen worden gemeten.
Dit kan verband houden met stress of angst tijdens medische afspraken.
4. Gemaskeerde hypertensie
Gemaskeerde hypertensie doet zich voor wanneer de bloeddrukwaarden in een medische omgeving normaal lijken, maar verhoogd zijn wanneer ze thuis of tijdens dagelijkse activiteiten worden gemeten.
Thuisbloeddrukmetingen of ambulante bloeddrukmetingen kunnen helpen dit patroon te herkennen.
Tekenen en symptomen van hypertensie
Hypertensie is vaak een stille aandoening, omdat veel mensen geen merkbare symptomen ervaren, zelfs niet wanneer hun bloeddruk verhoogd is.
De aandoening kan zich in de loop van meerdere jaren ontwikkelen zonder duidelijke waarschuwingssignalen.
Een extreem hoge bloeddruk kan echter ernstige symptomen veroorzaken die een spoedeisend medisch onderzoek vereisen.
Mogelijke waarschuwingssignalen zijn onder meer:
Veranderingen in de mentale functies of verwarring.
Pijn op de borst.
Duizeligheid.
Oedeem of zwelling.
Hartkloppingen.
Toevallen.
Ernstige hoofdpijn.
Veranderingen in het gezichtsvermogen, waaronder plotseling wazig zien of verlies van het gezichtsvermogen.
Symptomen die lijken op die van een beroerte, zoals plotselinge gezichtsverlamming, onduidelijke spraak of zwakte in een arm of been.
Belangrijk: Pijn op de borst, epileptische aanvallen, plotseling verlies van het gezichtsvermogen of symptomen van een beroerte vereisen onmiddellijke medische hulp. Wacht niet tot de bloeddruk vanzelf weer normaal wordt.
Wat veroorzaakt hoge bloeddruk?
Verschillende factoren kunnen bijdragen aan het ontstaan van hypertensie.
Veelvoorkomende oorzaken en risicofactoren zijn onder meer:
Leeftijd: Het risico op hypertensie neemt over het algemeen toe naarmate mensen ouder worden, met name na de leeftijd van 55 jaar.
Familiegeschiedenis: Als u naaste familieleden heeft met hoge bloeddruk, kan dit uw risico verhogen.
Roken: Tabaksgebruik beschadigt de bloedvaten en draagt bij aan hart- en vaatproblemen.
Obesitas: Overgewicht kan de belasting van het hart verhogen en bijdragen aan hoge bloeddruk.
Lichamelijke inactiviteit: Een zittende levensstijl kan het risico op hypertensie verhogen.
Hoge natriuminname: Te veel natrium consumeren kan bijdragen aan vochtophoping en een verhoogde bloeddruk.
Overmatig alcoholgebruik: Te veel alcohol drinken kan de bloeddruk verhogen.
Onderliggende medische aandoeningen: Bepaalde aandoeningen, waaronder obstructieve slaapapneu, nierarteriestenose, primair aldosteronisme en schildklieraandoeningen, kunnen bijdragen aan hypertensie.
Niet iedereen met deze risicofactoren ontwikkelt hoge bloeddruk, maar het beheersen ervan kan helpen het cardiovasculaire risico te verminderen.
Complicaties van hypertensie
Onbehandelde of slecht onder controle gehouden hypertensie kan geleidelijk schade toebrengen aan het hart, de bloedvaten, de nieren, de hersenen en de ogen.
Mogelijke complicaties zijn onder meer:
Beroerte: Hoge bloeddruk kan de bloedvaten in de hersenen beschadigen en het risico op een beroerte vergroten.
Hartaanval: Langdurige hoge bloeddruk kan de slagaders beschadigen en het risico op coronaire hartziekte en hartaanvallen vergroten.
Hartfalen: Het hart kan vergroot of verzwakt raken nadat het lange tijd tegen verhoogde druk heeft moeten werken.
Hartritmestoornis: Hoge bloeddruk kan bijdragen aan veranderingen in de structuur en de elektrische activiteit van het hart.
Coronaire hartziekte: Schade aan de slagaders die het hart van bloed voorzien, kan de bloedstroom verminderen.
Chronische nierziekte: Hoge bloeddruk kan de kleine bloedvaten in de nieren beschadigen.
Hypertensieve retinopathie: Hoge bloeddruk kan de bloedvaten in het netvlies beschadigen.
Seksuele disfunctie: Hoge bloeddruk en daarmee samenhangende schade aan de bloedvaten kunnen bijdragen aan seksuele gezondheidsproblemen.
Cognitieve achteruitgang en dementie: Langdurige schade aan de bloedvaten kan de hersenfunctie beïnvloeden en het risico op cognitieve problemen vergroten.
Vroegtijdige diagnose en consequente bloeddrukbeheersing kunnen het risico op deze complicaties helpen verminderen.
Diagnose en onderzoeken
Zorgverleners meten de bloeddruk doorgaans tijdens routineconsulten en jaarlijkse controles.
De diagnose van hypertensie is over het algemeen gebaseerd op herhaaldelijk verhoogde waarden in plaats van op een enkele meting.
De hier beschreven referentiemethode omvat:
Het meten van de bloeddruk tijdens ten minste twee afzonderlijke bezoeken.
Het verkrijgen van ten minste twee metingen tijdens elk bezoek.
Het evalueren van de resultaten en het in overweging nemen van de medische geschiedenis van de patiënt en andere risicofactoren.
Als de bloeddruk verhoogd blijft, kan een zorgverlener aanvullende onderzoeken aanbevelen om de cardiovasculaire gezondheid te beoordelen en mogelijke onderliggende oorzaken te onderzoeken.
Veelvoorkomende onderzoeken zijn onder meer:
Bloeddrukcontrole: Herhaalde metingen kunnen helpen bevestigen of de bloeddruk consistent verhoogd is.
Cholesterolonderzoek: hiermee wordt het cholesterolgehalte gemeten en kan het cardiovasculaire risico worden beoordeeld.
Elektrocardiogram (ECG of EKG): registreert de elektrische activiteit van het hart.
Echocardiogram: maakt gebruik van echografie om de structuur en functie van het hart te onderzoeken.
Nierechografie: kan worden aanbevolen wanneer een niergerelateerde oorzaak wordt vermoed.
Thuis- of ambulante bloeddrukmeting kan ook helpen bij het opsporen van witte-jassenhypertensie of gemaskeerde hypertensie.
Beheer en behandeling van hypertensie
De belangrijkste doelstellingen van de behandeling van hypertensie zijn het verlagen van de bloeddruk, het beschermen van het hart en de bloedvaten en het verminderen van het risico op complicaties op de lange termijn.
De behandeling kan bestaan uit aanpassingen van de levensstijl, medicatie of een combinatie van beide.
Levensstijlveranderingen bij hoge bloeddruk
Gezonde levensgewoonten kunnen een belangrijk verschil maken bij het beheersen van hypertensie.
1. Zorg voor een gezond gewicht
Overtollig lichaamsvet, met name rond de buik, kan bijdragen aan een verhoogde bloeddruk.
Vetweefsel is metabolisch actief en geeft stoffen af die de bloeddrukregulatie en de cardiovasculaire gezondheid kunnen beïnvloeden.
Voor mensen met overgewicht kan geleidelijk en duurzaam gewichtsverlies helpen om de bloeddruk te verlagen.
2. Volg een gezond eetpatroon
Een voedzaam eetpatroon kan de cardiovasculaire gezondheid ondersteunen en helpen de bloeddruk onder controle te houden.
Twee veel aanbevolen eetpatronen zijn:
Het DASH-dieet (Dietary Approaches to Stop Hypertension): dit dieet legt de nadruk op fruit, groenten, volkorenproducten en magere zuivelproducten, terwijl de inname van natrium en verzadigde vetten wordt beperkt.
Het mediterrane dieet: richt zich op groenten, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, vis en gezonde vetten.
Het verminderen van de natriuminname en het kiezen van minimaal bewerkte voedingsmiddelen kan ook helpen bij het onder controle houden van de bloeddruk.
3. Zorg voor voldoende kalium
Kalium helpt het natriumgehalte in het lichaam in balans te houden en ondersteunt een gezonde bloeddrukregulatie.
Voedingsmiddelen die kalium bevatten zijn onder andere:
Bananen.
Avocado's.
Groene bladgroenten.
Aardappelen.
Mensen met een nierziekte of mensen die bepaalde medicijnen gebruiken, moeten mogelijk hun kaliuminname in de gaten houden. Kaliumsupplementen of zoutvervangers mogen alleen worden gebruikt op advies van een zorgverlener.
4. Regelmatig sporten
Regelmatige lichaamsbeweging kan helpen de bloeddruk te verlagen en de cardiovasculaire gezondheid te verbeteren.
Aërobe activiteiten zorgen ervoor dat de bloedvaten zich uitzetten en samentrekken, waardoor ze soepel blijven.
Voorbeelden hiervan zijn:
Wandelen.
Zwemmen.
Fietsen.
Dansen.
Andere aerobe activiteiten met matige intensiteit.
Streef naar ongeveer 150 minuten matige aërobe activiteit per week, afhankelijk van uw gezondheid en conditie.
5. Stoppen met roken
Roken beschadigt de binnenwand van de bloedvaten en draagt bij aan hart- en vaatziekten.
Stoppen met roken kan de algehele cardiovasculaire gezondheid verbeteren en het risico op hart- en vaatcomplicaties verminderen.
6. Zorg voor voldoende en goede slaap
Een goede nachtrust ondersteunt de algehele gezondheid en helpt bij het reguleren van verschillende processen die een rol spelen bij de bloeddrukregeling.
Mensen die last hebben van luid snurken, onderbroken ademhaling tijdens de slaap of overmatige slaperigheid overdag, moeten mogelijk worden onderzocht op obstructieve slaapapneu.
7. Beperk alcoholgebruik
Overmatig alcoholgebruik kan de bloeddruk verhogen.
Het beperken of vermijden van alcohol kan deel uitmaken van een gezond plan voor bloeddrukbeheer.
Medicijnen tegen hypertensie
Wanneer aanpassingen in de levensstijl niet voldoende zijn om de bloeddruk onder controle te houden, kan een zorgverlener medicatie voorschrijven.
De keuze hangt af van verschillende factoren, waaronder de bloeddrukwaarden, leeftijd, nierfunctie, andere medische aandoeningen en het algehele cardiovasculaire risico van de patiënt.
Verschillende groepen medicijnen werken op verschillende manieren.
Calciumantagonisten
Calciumantagonisten helpen de bloedvaten te ontspannen en te verwijden door de calciumkanalen in de vaatwanden te blokkeren. Dit kan de bloeddruk verlagen en de doorbloeding verbeteren.
Voorbeelden hiervan zijn:
Amlodipine.
Lercanidipine.
Voorbeelden van merknamen:
Amlodipine 5 mg tabletten.
Lercanidipinehydrochloride 10 mg.
Mogelijke bijwerkingen:
Zwelling van de enkels.
Hoofdpijn.
Duizeligheid.
Blozen.
Deze medicijnen worden doorgaans eenmaal per dag voorgeschreven, afhankelijk van het individuele behandelplan.
Angiotensinereceptorblokkers (ARB's)
Angiotensinereceptorblokkers voorkomen dat angiotensine II zich aan zijn receptoren bindt. Angiotensine II zorgt er normaal gesproken voor dat de bloedvaten vernauwen.
Door dit effect te blokkeren, helpen ARB’s de bloedvaten te ontspannen en de bloeddruk te verlagen.
Voorbeelden hiervan zijn:
Candesartan.
Irbesartan.
Valsartan.
Losartan.
Telmisartan.
Voorbeelden van merknamen:
Atacand.
Candesartan Calox.
Irbesartan.
Valsartan.
Losartan.
Telmisartan Sandoz.
Mogelijke bijwerkingen:
Duizeligheid.
Lage bloeddruk.
Deze geneesmiddelen worden doorgaans eenmaal per dag ingenomen wanneer ze worden voorgeschreven.
Angiotensineconverterende-enzymremmers (ACE-remmers)
ACE-remmers verminderen de activiteit van het angiotensine-converterend enzym, dat een rol speelt bij het vernauwen van de bloedvaten.
Dit helpt de bloedvaten te ontspannen en kan de bloeddruk verlagen.
Voorbeelden hiervan zijn:
Enalapril.
Ramipril.
Lisinopril.
Captopril.
Perindopril.
Voorbeelden van merknamen:
Renetic.
Enalapril.
Ramipril.
Lisinopril.
Captopril.
Ramilich.
Perindopril.
Mogelijke bijwerkingen:
Droge hoest.
Duizeligheid.
Bètablokkers
Bètablokkers verminderen de effecten van stressgerelateerde hormonen op bèta-adrenerge receptoren. Dit kan de hartslag en bloeddruk verlagen en de belasting van het hart verminderen.
Voorbeelden hiervan zijn:
Atenolol.
Bisoprolol.
Nebivolol.
Propranolol.
Carvedilol.
Metoprolol.
Nebivolol kan ook de afgifte van stikstofmonoxide verhogen, wat helpt bij het ontspannen van de bloedvaten.
Voorbeelden van merknamen:
Atenolol 50 mg.
Bisoprolol 5 mg.
Metoprolol 50 mg.
Seloken ZOK.
Nebivolol 5 mg.
Beloc ZOK.
BisoHEXAL.
Carvedilol 25 mg.
Mogelijke bijwerkingen:
Hoofdpijn.
Duizeligheid.
Vermoeidheid.
Trage hartslag.
Koude handen of voeten.
Thiazidediuretica
Thiazidediuretica helpen de nieren natrium en water via de urine af te voeren.
Dit vermindert de hoeveelheid vocht in de bloedbaan en kan helpen de bloeddruk te verlagen.
Voorbeelden hiervan zijn:
Hydrochloorthiazide.
Chlortalidon.
Indapamide.
Voorbeelden van merknamen:
Hydrochloorthiazide 25 mg.
Chlortalidon 12,5 mg.
Indapamide 2,5 mg.
Mogelijke bijwerkingen:
Vaak moeten plassen.
Duizeligheid.
Laag kaliumgehalte.
Uitdroging.
Kaliumsparende diuretica
Kaliumsparende diuretica helpen het lichaam overtollig zout en water af te voeren, terwijl het kaliumgehalte op peil blijft.
Een voorbeeld hiervan is spironolacton.
Spironolacton blokkeert de werking van aldosteron, een hormoon dat ervoor zorgt dat het lichaam zout en water vasthoudt.
Mogelijke bijwerkingen:
Vaker moeten plassen.
Duizeligheid.
Gevoeligheid van de borsten.
Lusdiuretica
Lusdiuretica werken in op de nieren door de reabsorptie van natrium en chloride te verminderen in een deel van de nier dat de lus van Henle wordt genoemd.
Dit verhoogt de uitscheiding van water, zouten en elektrolyten.
Voorbeelden hiervan zijn:
Furosemide.
Torsemide.
Voorbeelden van merknamen:
Furosemide.
Torasemide.
Mogelijke bijwerkingen:
Vaker moeten plassen.
Uitdroging.
Duizeligheid.
Lage bloeddruk.
Combinatiegeneesmiddelen tegen hoge bloeddruk
Sommige geneesmiddelen bevatten twee of meer werkzame bestanddelen om de bloeddruk via verschillende mechanismen onder controle te houden.
Voorbeelden hiervan zijn:
Atacand Plus: combineert candesartan met hydrochloorthiazide.
Co-Diovan: een combinatiegeneesmiddel dat valsartan en hydrochloorthiazide bevat.
Exforge: combineert amlodipine en valsartan.
Triplixam: een combinatie van perindopril, amlodipine en indapamide.
Combinatiegeneesmiddelen kunnen de behandeling voor sommige patiënten vereenvoudigen, maar ze zijn niet voor iedereen geschikt.
Centraal werkende bloeddrukverlagende geneesmiddelen
Centraal werkende bloeddrukverlagende geneesmiddelen werken door overmatige zenuwsignalen vanuit de hersenen te verminderen die ervoor kunnen zorgen dat bloedvaten samentrekken en de bloeddruk stijgt.
Door de activiteit van het sympathische zenuwstelsel te verminderen, kunnen deze geneesmiddelen helpen de bloedvaten te ontspannen en de bloeddruk te verlagen.
Ze kunnen worden voorgeschreven bij bepaalde gevallen van essentiële of primaire hypertensie.
Mogelijke bijwerkingen:
Trage hartslag.
Lage bloeddruk.
Duizeligheid bij het opstaan.
Flauwvallen.
Oorsuizen.
Nekpijn.
Zwelling of oedeem.
Angst of nervositeit.
Ernstige symptomen die dringende medische hulp vereisen, kunnen zijn:
Ernstige flauwvallen.
Zeer trage hartslag.
Ernstig lage bloeddruk.
Zwelling van het gezicht, de lippen of de keel.
Ademhalingsmoeilijkheden.
Tekenen van een ernstige allergische reactie.
Belangrijke informatie
DokterForYou verkoopt geen medicijnen.
De medicijnen die in dit artikel worden genoemd, zijn voorbeelden van behandelingen die zorgverleners kunnen overwegen, afhankelijk van de medische toestand van de patiënt, de bloeddrukwaarden, de symptomen en de medische geschiedenis.
De keuze van het medicijn en de dosering moet worden bepaald door een gekwalificeerde zorgverlener.
Begin niet met, stop niet met of wijzig geen bloeddrukmedicatie zonder medisch advies.
Afsluitende gedachten
Hoge bloeddruk veroorzaakt vaak geen merkbare symptomen, zelfs niet wanneer deze het hart en de bloedvaten geleidelijk beschadigt.
Regelmatige bloeddrukcontroles zijn belangrijk, omdat vroegtijdige opsporing en de juiste behandeling op de lange termijn kunnen bijdragen aan het behoud van uw cardiovasculaire gezondheid.
Veranderingen in levensstijl, zoals het handhaven van een gezond gewicht, het volgen van een evenwichtig dieet, regelmatig sporten, stoppen met roken en voldoende slaap, kunnen helpen bij het onder controle houden van de bloeddruk.
Indien nodig kunnen door een zorgverlener voorgeschreven medicijnen helpen de bloeddruk te verlagen en het risico op ernstige complicaties te verminderen.
Als u een verhoogde bloeddruk heeft of risicofactoren voor hypertensie vertoont, vraag dan medisch advies en volg een regelmatig controleplan. Vroegtijdige diagnose en consequente behandeling kunnen een aanzienlijk verschil maken voor uw gezondheid op de lange termijn.
